Ustalenie granic państwa polskiego po II wojnie światowej i wynikający z tego kształt kraju można bez większej przesady nazwać wydarzeniem bez precedensu w nowożytnej historii Europy. W wyniku porozumień tzw. Wielkiej Trójki latem 1945 r. terytorium Polski zostało przesunięte o około jedną trzecią na zachód. Ustalenie wschodniej granicy kraju na tzw. linii Curzona oznaczało pozostawienie około 48% międzywojennej Polski. W zamian do Polski włączono zachodnie terytoria graniczące z Nysą i Odrą, a także Wolne Miasto Gdańsk i zachodnie miasta nadmorskie sięgające aż do Świnoujścia. Drobne korekty granic miały miejsce jeszcze na początku lat pięćdziesiątych, jednak ostatecznie Polska zmniejszyła swoje terytorium o 70 000 kilometrów kwadratowych, czyli o około 20% w porównaniu z jej obszarem w okresie międzywojennym.
Konsekwencje zmiany granic - co warto wiedzieć?
Konsekwencje tego przesunięcia granic można rozpatrywać na wielu płaszczyznach: ekonomicznej, politycznej, a przede wszystkim społecznej. Przymusowe migracje dotknęły miliony ludzi: co najmniej 9 milionów osób narodowości niemieckiej zostało wysiedlonych ze swoich domów w Polsce i Czechosłowacji, około 3 miliony osób zdecydowało się na repatriację z terenów wschodnich, które jeszcze kilka lat temu wchodziły w skład II Rzeczypospolitej. W związku z tym to właśnie ludzie z Kresów osiedlali się w opuszczonych niemieckich domach. Na przykład do należącego do 1945 roku do Niemiec Breslau, zwanego dziś Wrocławiem, przybyli m.in. Polacy ze Lwowa, którzy przywieźli ze sobą nie tylko swój dobytek, ale także uniwersytet, burmistrza i muzeum narodowe. Z kolei niemieckie domy na Warmii i Mazurach zostały przymusowo zasiedlone przez Polaków z południowo-wschodniej Polski, głównie narodowości ukraińskiej i łemkowskiej.Wniosek o obywatelstwo polskie - dlaczego zmiany prawne mają znaczenie?
Istotne w kontekście tych wydarzeń są towarzyszące im decyzje polityczne, które znajdowały odzwierciedlenie w sferze prawnej: w umowach (konwencjach) międzynarodowych, aktach normatywnych organów państwowych oraz indywidualnych decyzjach administracyjnych, które musiały regulować status obywatelski tych milionów przemieszczających się osób. Znajomość złożonego kontekstu prawnego lat powojennych, w tym specyfiki dokumentów wytworzonych w oparciu o obowiązujące wówczas regulacje prawne, jest niezbędna dla poszukiwania i ustalania obywatelstwa osób, które wyemigrowały z Polski w czasie II wojny światowej.
