Pojęcie obywatelstwa polskiego nie posiada definicji ustawowej. W doktrynie definiuje się je jako pewnego rodzaju więź prawną łączącą osobę fizyczną z państwem, polegającą na przynależności tej osoby do tego państwa. Wyraża się ona w zapewnieniu obywatelom przez państwo praw i nałożeniu na nich obowiązków, które istnieją po to, aby wskazać sposoby nabycia i zachowania obywatelstwa polskiego oraz związane z tym uprawnienia lub ich brak.
Pojęcie narodowości polskiej
Narodowość polska, której pojęcie również nie jest prawnie zdefiniowane, jest przynależnością do określonej grupy etnicznej i ma raczej znaczenie psychologiczne wynikające z więzi kulturowych, tradycji, języka i obyczajów. W przypadku naszych klientów często spotykamy się z sytuacją, w której ich przodkowie opuścili tereny, które weszły w skład odrodzonej Polski po 1918 roku. Większość z nich nie mogła uzyskać obywatelstwa polskiego, gdyż nie obejmowały ich przepisy ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Definicja obywatelstwa polskiego i obywatela polskiego
W słowniku języka polskiego słowo "obywatelstwo" tłumaczone jest jako - przynależność państwowa związana z pewnymi prawami i obowiązkami określonymi przez prawo danego państwa, a słowo "obywatel" jako - członek społeczeństwa danego państwa posiadający pewne prawa i obowiązki określone przez prawo. Ta encyklopedyczna definicja obywatelstwa polskiego jest bliska znaczeniu tego terminu w znaczeniu potocznym. Obywatelstwo rozumiane jest tutaj jako istnienie związku pomiędzy jednostką a określonym państwem, w efekcie czego jednostka ta staje się obywatelem tego, a nie innego państwa oraz członkiem społeczności zorganizowanej w tym państwie. Posiadanie obywatelstwa państwa jest bardzo ważne dla tego państwa, które jest kolektywem działającym w ramach zbioru zasad, oraz dla jednostki, która jest częścią tego kolektywu. Tak więc, aby mieć obywatelstwo, musi istnieć państwo, które reguluje prawnie, kto jest jego obywatelem.
Obywatelstwo w znaczeniu prawnomiędzynarodowym rozumiane jest jako ogólna, prawna przynależność danej osoby do określonego państwa, która daje temu państwu prawo do reprezentowania i obrony interesów tej osoby w stosunkach z innymi państwami. Z kolei obywatelstwo wewnętrzne, czyli w naszym przypadku obywatelstwo polskie, oznacza ogół wspólnych praw i obowiązków jednostki i państwa, które wynikają z prawa wewnętrznego tego państwa i które wynikają z przynależności państwowej jednostki. Narodowość jest ściśle powiązana z obywatelstwem w taki sposób, że trudno rozdzielić te dwa pojęcia. W istocie koncepcje te przedstawiają to samo zjawisko, tj. związek prawny między jednostką a państwem, z którego następnie wynikają określone konsekwencje.
Co to znaczy być uznanym za obywatela?
Ogromne znaczenie dla takiego rozumienia relacji jednostki z państwem mają warunki, które jednostka musi spełnić, aby mogła zostać uznana za obywatela. Uznanie jednostki za obywatela daje jej prawo do bycia traktowaną jako istota ludzka o statusie prawnym obywatela i pozwala jej na swobodne korzystanie z praw i obowiązków przewidzianych wyłącznie dla obywatela.
Najbardziej charakterystyczną cechą instytucji obywatelstwa jest jego trwałość zarówno w czasie, jak i w przestrzeni. Trwałość obywatelstwa w czasie polega na tym, że od momentu jego powstania w sposób określony przez prawo wewnętrzne danego państwa, aż do momentu jego ustania. Obywatelstwo trwa nieprzerwanie, niezależnie od jakichkolwiek zmian w ustawodawstwie dotyczącym obywatelstwa danego państwa.
Trwałość obywatelstwa w przestrzeni przejawia się w tym, że obywatelstwo jednostki istnieje nawet wtedy, gdy jednostka ta nie zamieszkuje na terytorium państwa, którego jest obywatelem. Więzy obywatelstwa nie zostają zerwane, gdy jednostka przenosi się na terytorium innego państwa i pozostaje na nim na stałe. Jednostka zachowuje prawa i obowiązki wynikające z obywatelstwa.
Podsumowując dotychczasowe treści, należy przypomnieć, że obywatelstwo polskie jest węzłem prawnym, który ma wiązać jednostkę z państwem, a jednocześnie określać wspólne prawa. Są one określone w Konstytucji RP oraz innych powszechnie obowiązujących przepisach prawa.
Należy zauważyć, że przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, które miało miejsce 1 maja 2004 r., umożliwiło nam również posiadanie obywatelstwa Unii Europejskiej. Obywatelstwo to ma jedynie charakter uzupełniający i nieistotny.
